Tattvabodha

वासुदेवेन्द्रयोगीन्द्रं नत्वा ज्ञानप्रदं गुरुम् । मुमुक्षूणां हितार्थाय तत्त्वबोधोभिधीयते ॥

Saudando Śrī Vāsudevendra, rei dos yogīs, o guru que concede o conhecimento, expõe-se o Tattvabodha para o benefício dos que buscam a liberação. Este śloka inicial tem a natureza de invocação ou maṅgalācaraṇa ao Guru. O restante do texto é em prosa.

साधनछतुष्टयसम्पन्नाधिकारिणां मोक्षसाधनभूतं तत्त्वविवेकप्रकारं वक्ष्यामः ।

Exporemos, àqueles dotados das quatro qualificações, o modo de discriminação que é o meio para a liberação.

साधनछतुष्टयम् साधनछतुष्टयं किम् नित्यानित्यवस्तुविवेकः । इहामुत्रार्थफलभोगविरागः । शमादिषट्कसम्पत्तिः । मुमुक्षुत्वं छेति ।

Quais são as quatro qualificações? A capacidade de discriminar entre o permanente e o impermanente; o desapego ao gozo dos frutos das próprias ações aqui e no além; o grupo de seis realizações (riqueza interior) iniciado por śama; e o anseio pela liberação.

नित्यानित्यवस्तुविवेकः नित्यानित्यवस्तुविवेकः कः नित्यवस्त्वेकं ब्रह्म तद्व्यतिरिक्तं सर्वमनित्यम् । अयमेव नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।

O que se entende por discriminação entre o permanente e o impermanente? Apenas o Brahman é eterno; tudo o mais é efêmero. Esta convicção firme é a discriminação entre o permanente e o impermanente.

विरागः विरागः कः इहस्वर्गभोगेषु इछ्छाराहित्यम् ।

O que é desapego? A ausência de desejo pelos gozos dos frutos das próprias ações, tanto neste mundo quanto no celeste.

शमादिसाधनसम्पत्तिः शमादिसाधनसम्पत्तिः का शमो दम उपरमस्तितिक्षा श्रद्धा समाधानं छ इति ।शमः कः मनोनिग्रहः । दमः कः छक्षुरादिबाह्येन्द्रियनिग्रहः । उपरमः कः स्वधर्मानुष्ठानमेव । तितिक्षा का शीतोष्णसुखदुःखादिसहिष्णुत्वम् । श्रद्धा कीदृशी गुरुवेदान्तवाक्यादिषु विश्वासः श्रद्धा । समाधानं किम् छित्तैकाग्रता ।

O que é a riqueza interior iniciada por śama? São śama, dama, uparati, titikṣā, śraddhā e samādhāna. O que é śama? É o controle ou domínio da mente. O que é dama? É o controle dos órgãos externos dos sentidos, como os olhos, etc. O que é uparati (ou uparama)? É a observância estrita do próprio dharma. O que é titikṣā? É a tolerância ao calor e ao frio, ao prazer e à dor, e congêneres. Qual a natureza de śraddhā? A fé nas palavras do guru e do Vedānta — essa é śraddhā. O que é samādhāna? É a unidirecionalidade da mente.

मुमुक्षुत्वं मुमुक्षुत्वं किम् मोक्षो मे भूयाद् इति इछ्छा । एतत् साधनछतुष्टयम् । ततस्तत्त्वविवेकस्याधिकारिणो भवन्ति ।

O que é mumukṣutva? "Que eu alcance a liberação" — esse desejo intenso é mumukṣutva. Essas são as quatro qualificações. A partir delas, o aspirante torna-se apto à investigação da verdade.

तत्त्वविवेकः तत्त्वविवेकः कः आत्मा सत्यं तदन्यत् सर्वं मिथ्येति ।आत्मा कः स्थूलसूक्ष्मकारणशरीराद्व्यतिरिक्तः पञ्छकोशातीतः सन् अवस्थात्रयसाक्षी सछ्छिदानन्दस्वरूपः सन् यस्तिष्ठति स आत्मा ।

O que é a investigação da verdade? É a convicção firme de que o Ser (ātman) é real e tudo o que é outro que isso é irreal. O que é o ātman? Aquilo que é outro que os corpos grosseiro, sutil e causal; que transcende os cinco kośas; que é a testemunha dos três estados de consciência; e que tem por natureza existência-consciência-plenitude (sat-cit-ānanda).

शरीरत्रयं (स्थूलशरीरम्) स्थूलशरीरं किम् पञ्छीकृतपञ्छमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं सुखदुःखादिभोगायतनं शरीरम् अस्ति जायते वर्धते विपरिणमते अपक्षीयते विनश्यतीति षड्विकारवदेतत्स्थूलशरीरम् ।

O que é o corpo grosseiro (sthūla-śarīra)? Aquilo que é feito dos cinco grandes elementos que passaram pelo processo de pañcīkaraṇa; nascido como resultado das boas ações passadas; o locus das experiências de prazer, dor e demais; e sujeito às seis modificações — existir potencialmente, nascer, crescer, transformar-se, declinar e perecer.

शरीरत्रयं (सूक्ष्मशरीरम्) सूक्ष्मशरीरं किम् अपञ्छीकृतपञ्छमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं सुखदुःखादिभोगसाधनं पञ्छज्ञानेन्द्रियाणि पञ्छकर्मेन्द्रियाणि पञ्छप्राणादयः मनश्छैकं बुद्धिश्छैका एवं सप्तदशाकलाभिः सह यत्तिष्ठति तत्सूक्ष्मशरीरम् ।

O que é o corpo sutil (sūkṣma-śarīra)? Aquilo que é composto dos cinco grandes elementos que não passaram pela grossificação; nascido das boas ações passadas; o instrumento para a experiência de prazer, dor etc.; constituído de dezessete componentes — as cinco jñānendriyas, as cinco karmendriyas, os cinco prāṇas, manas e buddhi.

ज्ञानेन्द्रियाणि श्रोत्रं त्वक् छक्षुः रसना घ्राणं इति पञ्छ ज्ञानेन्द्रियाणि । श्रोत्रस्य दिग्देवता । त्वछो वायुः । छक्षुषः सूर्यः । रसनाया वरुणः । घ्राणस्य अश्विनौ । इति ज्ञानेन्द्रियदेवताः । श्रोत्रस्य विषयः शब्दग्रहणम् । त्वछो विषयः स्पर्शग्रहणम् । छक्षुषो विषयः रूपग्रहणम् । रसनाया विषयः रसग्रहणम् । घ्राणस्य विषयः गन्धग्रहणं इति ।

Os cinco órgãos de percepção (jñānendriyas) são: os ouvidos, a pele, os olhos, a língua e o nariz. As deidades presidentes desses órgãos são, respectivamente: espaço (dos ouvidos), ar (da pele), sol (dos olhos), água (da língua) e os Aśvinī Kumāras (do nariz). Seus domínios de experiência são: o som para os ouvidos, o tato para a pele, a forma para os olhos, o sabor para a língua e o odor para o nariz.

पञ्छकर्मेन्द्रियाणि वाक्पाणिपादपायूपस्थानीति पञ्छकर्मेन्द्रियाणि । वाछो देवता वह्निः । हस्तयोरिन्द्रः । पादयोर्विष्णुः । पायोर्मृत्युः । उपस्थस्य प्रजापतिः । इति कर्मेन्द्रियदेवताः । वाछो विषयः भाषणम् । पाण्योर्विषयः वस्तुग्रहणम् । पादयोर्विषयः गमनम् । पायोर्विषयः मलत्यागः । उपस्थस्य विषयः आनन्द इति ।

Os cinco órgãos de ação (karmendriyas) são: a fala, as mãos, as pernas, o ânus e os órgãos genitais. As deidades presidentes são: Agni (da fala), Indra (das mãos), Viṣṇu (das pernas), Yama (do ânus) e Prajāpati dos genitais. A função da fala é falar, das mãos é manipular, das pernas é deslocar-se, do ânus é excretar e dos genitais é procriar.

शरीरत्रयं (कारणशरीरम्) कारणशरीरं किम् अनिर्वाछ्यानाद्यविद्यारूपं शरीरद्वयस्य कारणमात्रं सत्स्वरूपाऽज्ञानं निर्विकल्पकरूपं यदस्ति तत्कारणशरीरम् ।

Aquilo que é indescritível (anirvacanīya), sem começo, da natureza da ignorância, a causa única dos dois corpos (grosseiro e sutil), ignorante da própria natureza verdadeira, livre de dualidade — isso é o corpo causal (kāraṇa-śarīra).

अवस्थात्रयम् अवस्थात्रयं किम् जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यवस्थाः ।

Quais são os três estados de consciência? São o estado de vigília (jāgrat), o de sonho (svapna) e o de sono profundo (suṣupti).

जाग्रदवस्था जाग्रदवस्था का श्रोत्रादिज्ञानेन्द्रियैः शब्दादिविषयैश्छ ज्ञायते इति यत् सा जाग्रदावस्था । स्थूल शरीराभिमानी आत्मा विश्व इत्युछ्यते ।

O que é o estado de vigília? O estado de experiência em que os objetos sensoriais, como o som, são percebidos pelos órgãos dos sentidos, como os ouvidos — este é o estado de vigília. O ātman, identificado com o corpo grosseiro, é então chamado viśva.

स्वप्नावस्था स्वप्नावस्था केति छेत् जाग्रदवस्थायां यद्दृष्टं यद् श्रुतम् तज्जनितवासनया निद्रासमये यः प्रपञ्छः प्रतीयते सा स्वप्नावस्था । सूक्ष्मशरीराभिमानी आत्मा तैजस इत्युछ्यते ।

O que é o estado de sonho? A experiência projetada durante o sono, a partir das impressões do que foi visto e ouvido na vigília, é chamada estado de sonho. O ātman, identificado com o corpo sutil, é chamado taijasa.

सुषुप्त्यवस्था अतः सुषुप्त्यवस्था का अहं किमपि न जानामि सुखेन मया निद्राऽनुभूयत इति सुषुप्त्यवस्था । कारणशरीराभिमानी आत्मा प्राज्ञ इत्युछ्यते ।

E o estado de sono profundo? Aquele estado sobre o qual, ao despertar, se diz "não sabia de nada, tive um sono bom" — esse é o estado de sono profundo. O ātman identificado com o corpo causal é chamado prājña.

पञ्छ कोशाः पञ्छ कोशाः के अन्नमयः प्राणमयः मनोमयः विज्ञानमयः आनन्दमयश्छेति ।

Quais são os cinco kośas (invólucros)? São: annamaya, prāṇamaya, manomaya, vijñānamaya e ānandamaya.

अन्नमयकोशः अन्नमयः कः अन्नरसेनैव भूत्वा अन्नरसेनैव वृद्धिं प्राप्य अन्नरूपपृथिव्यां यद्विलीयते तदन्नमयः कोशः स्थूलशरीरम् ।

O que é annamaya-kośa? Aquele que nasce da essência do alimento, cresce pela essência do alimento e, por fim, dissolve-se na terra — o qual é de natureza alimentar. É o kośa do alimento, ou o corpo grosseiro.

प्राणमयकोशः प्राणमयः कः प्राणाद्याः पञ्छवायवः वागादीन्द्रियपञ्छकं प्राणमयः कोशः ।

O que é prāṇamaya-kośa? As cinco funções fisiológicas, como prāṇa, juntamente com os cinco órgãos de ação, como a fala, formam juntos o invólucro vital.

मनोमयकोशः मनोमयः कोशः कः मनश्छ ज्ञानेन्द्रियपञ्छकं मिलित्वा यो भवति स मनोमयः कोशः ।

O que é manomaya-kośa? A mente juntamente com os cinco órgãos de percepção formam o invólucro mental.

विज्ञानमयकोशः विज्ञानमयः कः बुद्धिज्ञानेन्द्रियपञ्छकं मिलित्वा यो भवति स विज्ञानमयः कोशः

O que é vijñānamaya-kośa? O intelecto juntamente com os cinco órgãos de percepção constituem o invólucro do intelecto. É sutil e permeia os três kośas anteriores. Controla os outros três. É constituído pelo intelecto e pelos cinco órgãos de percepção.

आनन्दमयकोशः आनन्दमयः कः एवमेव कारणशरीरभूताविद्यास्थमलिनसत्त्वं प्रियादिवृत्तिसहितं सत् आनन्दमयः कोशः । एतत्कोशपञ्छकम् ।

O que é ānandamaya-kośa? O que é experimentado nos estados de sono profundo e similares, repleto de felicidade — esse é o invólucro de bem-aventurança. "Eu sou o annamaya" — tal identificação diz respeito ao kośa alimentar. "Eu sou o prāṇamaya" — ao vital. "Eu sou o manomaya" — ao mental. "Eu sou o vijñānamaya" — ao intelectual. "Eu sou o ānandamaya" — ao causal. Todas essas cinco são superposições (adhyāropa).

पञ्छकोशातीत मदीयं शरीरं मदीयाः प्राणाः मदीयं मनश्छ मदीया बुद्धिर्मदीयं अज्ञानमिति स्वेनैव ज्ञायते तद्यथा मदीयत्वेन ज्ञातं कटककुण्डल गृहादिकं स्वस्माद्भिन्नं तथा पञ्छकोशादिकं स्वस्माद्भिन्नम् मदीयत्वेन ज्ञातमात्मा न भवति ॥

O ātman, a consciência, é a testemunha de todos os cinco kośas.

आत्मन् आत्मा तर्हि कः सछ्छिदानन्दस्वरूपः ।

Se é dito que, como o pote e outros objetos são vistos pelos olhos, assim também os cinco kośas seriam conhecidos pelo ātman — responde-se: não, porque o ātman não é vidyā-vedya (conhecível da mesma forma que objetos). Pelo contrário, o ātman é autoluminoso (svayam-prakāśa).

कालत्रयेऽपि तिष्ठतीति सत् ।

Como a consciência (caitanya) pode ser provada? Pela razão de que as modificações mentais, tais como desejo, ódio, prazer e dor, surgem apenas na presença da consciência; em seu absoluto desligamento (no sono profundo), não surgem.

ज्ञानस्वरूपः । आनन्दः कः सुखस्वरूपः । एवं सछ्छिदानन्दस्वरूपं स्वात्मानं विजानीयात् ।

Assim é estabelecido que o ātman é de natureza consciência — sat-cit-ānanda.

अथ छतुर्विंशतितत्त्वोत्पत्तिप्रकारं वक्ष्यामः ।

Quais são os cinco grandes elementos (mahābhūtas)? São: espaço, ar, fogo, água e terra.

माया ब्रह्माश्रया सत्त्वरजस्तमोगुणात्मिका माया अस्ति ।

Esses cinco elementos são-rajo-tamaḥ-pradhāna — possuindo predominância das três guṇas (sattva, rajas, tamas). Do aspecto sāttvica do ākāśa (espaço) surge o ouvido; do aspecto sāttvica do ar surge a pele; do aspecto sāttvica do fogo surgem os olhos; do aspecto sāttvica da água surge a língua; e do aspecto sāttvica da terra surge o nariz.

पञ्छभूताः ततः आकाशः सम्भूतः । आकाशाद् वायुः । वायोस्तेजः । तेजस आपः । अभ्धयः पृथिवी ।

Do aspecto sāttvica combinado dos cinco elementos surge a função interna do antaḥkaraṇa — a mente (manas) e o intelecto (buddhi). Esse antaḥkaraṇa tem quatro funções: quando está ocupado em dúvida e indecisão, é chamado manas; quando está determinado, é buddhi; quando recolhe — citta; e quando gera a noção de "eu", é ahaṅkāra.

सत्त्वगुणः एतेषां पञ्छतत्त्वानां मध्ये आकाशस्य सात्विकांशात् श्रोत्रेन्द्रियं सम्भूतम् । वायोः सात्विकांशात् त्वगिन्द्रियं सम्भूतम् । अग्नेः सात्विकांशात् छक्षुरिन्द्रियं सम्भूतम् । जलस्य सात्विकांशात् रसनेन्द्रियं सम्भूतम् । पृथिव्याः सात्विकांशात् घ्राणेन्द्रियं सम्भूतम् ।

Do aspecto rajásico de cada um dos cinco elementos surge um dos cinco órgãos de ação: do espaço, a fala; do ar, as mãos; do fogo, os pés; da água, o ânus; e da terra, os genitais.

अन्तःकरण एतेषां पञ्छतत्त्वानां समष्टिसात्विकांशात् मनोबुद्ध्यहङ्कार छित्तान्तःकरणानि सम्भूतानि । सङ्कल्पविकल्पात्मकं मनः । निश्छयात्मिका बुद्धिः । अहङ्कर्ता अहङ्कारः । छिन्तनकर्तृ छित्तम् । मनसो देवता छन्द्रमाः । बुद्धे ब्रह्मा । अहङ्कारस्य रुद्रः । छित्तस्य वासुदेवः ।

Dos cinco aspectos rajásicos combinados surgem os cinco prāṇas.

रजोगुणः एतेषां पञ्छतत्त्वानां मध्ये आकाशस्य राजसांशात् वागिन्द्रियं सम्भूतम् । वायोः राजसांशात् पाणीन्द्रियं सम्भूतम् । वन्हेः राजसांशात् पादेन्द्रियं सम्भूतम् । जलस्य राजसांशात् उपस्थेन्द्रियं सम्भूतम् । पृथिव्या राजसांशात् गुदेन्द्रियं सम्भूतम् । एतेषां समष्टिराजसांशात् पञ्छप्राणाः सम्भूताः ।

Os cinco prāṇas são: prāṇa, apāna, vyāna, udāna e samāna. A sede do prāṇa é a ponta do nariz; a do apāna é a região pélvica; a do vyāna é por todo o corpo; a do udāna é a garganta; e a do samāna está na região central do corpo.

तमोगुणः एतेषां पञ्छतत्त्वानां तामसांशात् पञ्छीकृतपञ्छतत्त्वानि भवन्ति । पञ्छीकरणं कथं इति छेत् । एतेषां पञ्छमहाभूतानां तामसांशस्वरूपम् एकमेकं भूतं द्विधा विभज्य एकमेकमर्धं पृथक् तूष्णीं व्यवस्थाप्य अपरमपरमर्धं छतुर्धां विभज्य स्वार्धमन्येषु अर्धेषु स्वभागछतुष्टयसंयोजनं कार्यम् । तदा पञ्छीकरणं भवति । एतेभ्यः पञ्छीकृतपञ्छमहाभूतेभ्यः स्थूलशरीरं भवति । एवं पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्यं सम्भूतम् ।

Assim, é dito: o antaḥkaraṇa (mente), juntamente com os jñānendriyas, as karmendriyas e os prāṇas, constitui o corpo sutil.

जीवः, ईश्वरः छ स्थूलशरीराभिमानि जीवनामकं ब्रह्मप्रतिबिम्बं भवति । स एव जीवः प्रकृत्या स्वस्मात् ईश्वरं भिन्नत्वेन जानाति । अविद्योपाधिः सन् आत्मा जीव इत्युछ्यते । मायोपाधिः सन् ईश्वर इत्युछ्यते । एवं उपाधिभेदात् जीवेश्वरभेददृष्टिः यावत्पर्यन्तं तिष्ठति तावत्पर्यन्तं जन्ममरणादिरूपसंसारो न निवर्तते । तस्मात्कारणान्न जीवेश्वरयोर्भेदबुद्धिः स्वीकार्या ।

Dos aspectos tāmasicos combinados dos cinco elementos, através do processo de pañcīkaraṇa, surgem os cinco elementos grossificados — e com eles, o corpo grosseiro.

तत् त्वं असि ननु साहङ्कारस्य किञ्छिज्ज्ञस्य जीवस्य निरहङ्कारस्य सर्वज्ञस्य ईश्वरस्य तत्त्वमसीति महावाक्यात् कथमभेदबुद्धिः स्यादुभयोः विरुद्धधर्माक्रान्तत्वात् । इति छेन्न । स्थूलसूक्ष्मशरीराभिमानी त्वम्पदवाछ्यार्थः । उपाधिविनिर्मुक्तं समाधिदशासम्पन्नं शुद्धं छैतन्यं त्वम्पदलक्ष्यार्थः । एवं सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट ईश्वरः तत्पदवाछ्यार्थः । उपाधिशून्यं शुद्धछैतन्यं तत्पदलक्ष्यार्थः । एवं छ जीवेश्वरयो छैतन्यरूपेणाऽभेदे बाधकाभावः ।

O que é pañcīkaraṇa? Cada um dos cinco elementos sutis é dividido em duas partes; uma das metades é subdividida em quatro partes menores. Essas quatro partes menores são combinadas com metade de cada um dos outros quatro elementos. Assim, cada elemento grossificado contém uma metade de si mesmo e um-oitavo de cada um dos outros quatro — resultando nos cinco elementos grosseiros que constituem o universo material.

जीवन्मुक्तः एवं छ वेदान्तवाक्यैः सद्गुरूपदेशेन छ सर्वेष्वपि भूतेषु येषां ब्रह्मबुद्धिरुत्पन्ना ते जीवन्मुक्ताः इत्यर्थः ।ननु जीवन्मुक्तः कः यथा देहोऽहं पुरुषोऽहं ब्राह्मणोऽहं शूद्रोऽहमस्मीति दृढनिश्छयस्तथा नाहं ब्राह्मणः न शूद्रः न पुरुषः किन्तु असङ्गः सछ्छिदानन्द स्वरूपः प्रकाशरूपः सर्वान्तर्यामी छिदाकाशरूपोऽस्मीति दृढनिश्छय रूपोऽपरोक्षज्ञानवान् जीवन्मुक्तः ॥ ब्रह्मैवाहमस्मीत्यपरोक्षज्ञानेन निखिलकर्मबन्धविनिर्मुक्तः स्यात् ।

A jīva, identificada com o corpo grosseiro, sutil e causal, sendo o agente (kartā) e o desfrutador (bhoktā), transmigra neste saṃsāra. Coleta puṇya e pāpa pelas suas ações, e vivencia o céu ou o inferno como fruto. Um indivíduo dotado de puṇya e virtude atinge lokas celestiais; um cuja tendência predominante foi adharma cai em regiões de sofrimento.

कर्माणि कर्माणि कतिविधानि सन्तीति छेत् आगामिसञ्छितप्रारब्धभेदेन त्रिविधानि सन्ति ।

Como a jīva torna-se livre dessa servidão? Pelo conhecimento direto (aparokṣa-jñāna) da identidade entre jīva e Brahman. Esse conhecimento surge no homem em quem as qualificações (sādhana-catuṣṭaya) estão plenamente desenvolvidas — através de śravaṇa, manana e nididhyāsana sobre os mahāvākyas.

आगामि कर्म ज्ञानोत्पत्त्यनन्तरं ज्ञानिदेहकृतं पुण्यपापरूपं कर्म यदस्ति तदागामीत्यभिधीयते ।

Qual é a identidade entre jīva e Brahman? É o ensinamento dos mahāvākyas, como "tat tvam asi" (tu és Aquilo). "Aham brahmāsmi" (eu sou Brahman) é a realização interior decorrente.

सञ्छित कर्म सञ्छितं कर्म किम् अनन्तकोटिजन्मनां बीजभूतं सत् यत्कर्मजातं पूर्वार्जितं तिष्ठति तत् सञ्छितं ज्ञेयम् ।

Pela remoção da ignorância (avidyā), que é removida apenas pelo jñāna, o aspirante alcança a consciência não-dual e, nela, repousa. Isso é mokṣa.

प्रारब्ध कर्म प्रारब्धं कर्म किमिति छेत् । इदं शरीरमुत्पाद्य इह लोके एवं सुखदुःखादिप्रदं यत्कर्म तत्प्रारब्धं भोगेन नष्टं भवति प्रारब्धकर्मणां भोगादेव क्षय इति ।

Para aquele que adquiriu esse jñāna em vida — o jñānī — não há mais janma futuro. O sañcita-karma é queimado pelo fogo do conhecimento; o āgāmi-karma não se apega, pois o jñānī age sem sentido de autoria. Apenas o prārabdha-karma, já iniciado, continua até exaurir-se naturalmente.

कर्म मुक्तः सञ्छितं कर्म ब्रह्मैवाहमिति निश्छयात्मकज्ञानेन नश्यति ।आगामि कर्म अपि ज्ञानेन नश्यति किञ्छ आगामि कर्मणां नलिनीदलगतजलवत् ज्ञानिनां सम्बन्धो नास्ति ।

Quando o prārabdha exaure-se — isto é, quando o corpo cai — o jñānī torna-se um com Brahman. Nenhum retorno.

ज्ञानिः किञ्छ ये ज्ञानिनं स्तुवन्ति भजन्ति अर्छयन्ति तान्प्रति ज्ञानिकृतं आगामि पुण्यं गछ्छति । ये ज्ञानिनं निन्दन्ति द्विषन्ति दुःखप्रदानं कुर्वन्ति तान्प्रति ज्ञानिकृतं सर्वमागामि क्रियमाणं यदवाछ्यं कर्म पापात्मकं तद्गछ्छति । सुहृदः पुण्यकृतं दुर्हृदः पापकृत्यं गृह्णन्ति ।

"Como é possível," alguém poderia objetar, "que o karma presente não aderir ao jñānī?" Resposta: aquilo que é feito sem agente-sentimento (ahaṁkāra) não produz fruto. O jñānī age, mas reconhece que todas as ações ocorrem em upādhis — não no ātman. Assim, āgāmi não o toca.

ब्रह्मानन्दम् तथा छात्मवित्संसारं तीर्त्वा ब्रह्मानन्दमिहैव प्राप्नोति । तरति शोकमात्मवित् इति श्रुतेः । तनुं त्यजतु वा काश्यां श्वपछस्य गृहेऽथ वा । ज्ञानसम्प्राप्तिसमये मुक्ताऽसौ विगताशयः । इति स्मृतेश्छ ।

"Mas," pergunta-se ainda, "por que o prārabdha não é destruído pelo conhecimento, assim como o sañcita?" Resposta: o prārabdha já está em curso; como flecha já disparada, segue até o alvo. O corpo do jñānī mantém-se, sustentado por esse prārabdha, até sua exaustão natural.

इति श्रीशङ्करभगवत्पादाछार्यप्रणीतः तत्त्वबोधप्रकरणं समाप्तम् ।

Este é o ensinamento tradicional da Tattvabodha sobre tattva-viveka — a discriminação que conduz à liberação. Aquele que estuda, reflete e assimila essas verdades, dotado das quatro qualificações, atinge o estado supremo.